Zaburzenia jedzenia

Zaburzenia jedzenia młodzieży – psychoterapia. Jak rozpoznać problem i kiedy potrzebna jest pomoc?

Zaburzenia jedzenia u młodzieży to poważne problemy psychiczne, które mogą wpływać na zdrowie fizyczne, rozwój emocjonalny, relacje z rodziną i rówieśnikami oraz codzienne funkcjonowanie. Okres dorastania jest szczególnym etapem życia, ponieważ zachodzą w nim intensywne zmiany biologiczne, psychologiczne i społeczne. Jednocześnie młoda osoba zaczyna kształtować własną tożsamość, niezależność i stosunek do swojego ciała.

Właśnie dlatego pierwsze objawy zaburzeń odżywiania mogą być trudne do zauważenia. Zmiana sposobu odżywiania może początkowo wyglądać jak zainteresowanie zdrowym stylem życia, dietą albo sportem. Z czasem jednak kontrolowanie jedzenia może zacząć zajmować coraz więcej miejsca w życiu nastolatka. Pojawia się lęk przed przybraniem na wadze, unikanie posiłków, obsesyjne sprawdzanie wyglądu, napady objadania się lub zachowania mające „naprawić” wcześniejsze jedzenie, jak np. prowokowanie wymiotów.

Dlatego zaburzenia jedzenia terapia u młodzieży wymaga uwzględnienia nie tylko samych zachowań związanych z jedzeniem, ale także etapu rozwoju młodego człowieka, jego emocji, relacji rodzinnych i rówieśniczych oraz sposobu postrzegania własnego ciała.

Zaburzenia jedzenia u młodzieży – dlaczego mogą być trudne do rozpoznania?

Zaburzenia odżywiania nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Nastolatek może nadal chodzić do szkoły, spotykać się z przyjaciółmi i osiągać dobre wyniki w nauce, jednocześnie przeżywając poważne trudności związane z jedzeniem.

Co więcej, młoda osoba często nie postrzega swoich zachowań jako problemu. Ograniczanie jedzenia może być odbierane jako dowód samodyscypliny, a intensywne ćwiczenia jako element zdrowego stylu życia. W przypadku napadów objadania się może natomiast pojawiać się silny wstyd i potrzeba ukrywania problemu przed rodzicami.

Nie oznacza to jednak, że każdy nastolatek interesujący się dietą lub sportem ma zaburzenie odżywiania. Kluczowe jest to, jaką funkcję pełnią określone zachowania i w jakim stopniu wpływają na życie młodej osoby.

Niepokój mogą wzbudzać między innymi:

wyraźne ograniczanie ilości spożywanego jedzenia,
pomijanie posiłków lub unikanie wspólnego jedzenia,
silny lęk przed przybraniem na wadze,
częste ważenie się lub kontrolowanie wyglądu,
ciągłe komentowanie własnego ciała,
nadmierna aktywność fizyczna mimo zmęczenia,
częste wizyty w łazience bezpośrednio po posiłkach,
napady objadania się,
jedzenie w ukryciu,
poczucie winy po jedzeniu,
wycofanie społeczne,
drażliwość, niepokój lub pogorszenie nastroju,
spadek koncentracji i energii,
coraz większe podporządkowanie codziennego życia zasadom dotyczącym jedzenia.

Warto również pamiętać, że masa ciała sama w sobie nie pozwala wykluczyć zaburzenia odżywiania. Ocena problemu powinna uwzględniać zachowania, sposób myślenia, stan emocjonalny oraz zdrowie fizyczne młodej osoby.

zaburzenia jedzenia młodzieży 1

Anoreksja u młodzieży – kiedy odchudzanie staje się problemem?

Anoreksja jest zaburzeniem, w którym pojawia się ograniczanie przyjmowania pokarmów, silna obawa przed zwiększeniem masy ciała oraz zaburzony sposób postrzegania własnego ciała.

U nastolatka początek problemu może być stosunkowo niepozorny. Młoda osoba może zacząć od eliminowania określonych produktów, zmniejszania porcji albo zwiększania aktywności fizycznej. Z czasem zasady mogą stawać się coraz bardziej restrykcyjne.

Nastolatek może twierdzić, że „po prostu zdrowo się odżywia”, mimo że jedzenie zaczyna wywoływać coraz większy lęk. Jednocześnie może pojawić się silna potrzeba kontroli i przekonanie, że osiągnięcie określonej sylwetki rozwiąże inne problemy.

Anoreksja – terapia młodzieży

Anoreksja terapia powinna uwzględniać zarówno psychologiczne mechanizmy zaburzenia, jak i bezpieczeństwo zdrowotne młodej osoby.

W przypadku dzieci i nastolatków szczególne znaczenie ma zaangażowanie rodziny. Nie oznacza to jednak, że rodzice są „winni” wystąpieniu zaburzenia. Ich udział może natomiast stanowić ważne wsparcie w procesie zdrowienia.

Psychoterapia może dotyczyć między innymi:

lęku przed przybraniem na wadze,
potrzeby kontroli,
perfekcjonizmu,
poczucia własnej wartości,
obrazu własnego ciała,
trudności w wyrażaniu emocji,
relacji z rodzicami i rówieśnikami,
sposobów radzenia sobie ze stresem.

W przypadku znacznego niedożywienia sama psychoterapia może nie być wystarczająca. Konieczna może być również opieka lekarza psychiatry lub specjalistycznego zespołu zajmującego się zaburzeniami odżywiania. U młodzieży szczególnie istotne jest monitorowanie rozwoju fizycznego i stanu zdrowia.

Bulimia u młodzieży – napady objadania się i zachowania kompensacyjne

Bulimia charakteryzuje się powtarzającymi napadami objadania się, podczas których młoda osoba doświadcza poczucia utraty kontroli nad jedzeniem. Po takim epizodzie może pojawić się silny lęk przed przybraniem na wadze oraz próby „odwrócenia” skutków objadania się.

Zachowania kompensacyjne mogą obejmować prowokowanie wymiotów, głodówki, zażywanie środków na przeczyszczenie czy nadmierną aktywność fizyczną.

U młodzieży bulimia może przez długi czas pozostawać niezauważona. Masa ciała nie musi bowiem wskazywać na występowanie zaburzenia. Nastolatek może również bardzo skutecznie ukrywać swoje zachowania przed rodzicami.

Charakterystyczny może być powtarzający się cykl:

ograniczanie jedzenia → narastające napięcie → napad objadania się → poczucie winy i lęk → zachowania kompensacyjne → ponowne ograniczanie jedzenia.

W konsekwencji jedzenie zaczyna być źródłem coraz większego napięcia psychicznego.

Bulimia – terapia młodzieży

Bulimia terapia powinna obejmować pracę nad zrozumieniem czemu służy dane zachowanie, czyli co dzieje się u nastolatka, jaki konflikt wewnętrzny przeżywa, który reguluje napadem objadania się, a potem zachowaniami kompensacyjnymi. Jakie emocje towarzyszą mu przed napadem i po wykonaniu kompensacji. Jakie sytuacje życiowe nasilają te zachowania.

Nastolatek może na przykład wykorzystywać jedzenie jako sposób radzenia sobie ze złością, samotnością, napięciem, poczuciem odrzucenia albo presją szkolną. Może mieć dużą potrzebę zależności, opieki, wsparcia, a jednocześnie mieć przekonanie, że ta potrzeba jest czymś słabym lub niemożliwym do zaspokojenia. Dlatego właśnie sama próba „powstrzymania się od objadania” nie wystarcza, a nawet nie jest możliwa u wielu osób cierpiących na bulimię.

Terapia może pomagać młodej osobie w rozwijaniu innych sposobów radzenia sobie z emocjami, a także kształtowaniu zdrowych sposobów realizacji potrzeb oraz w stopniowym zmniejszaniu znaczenia masy ciała i wyglądu w ocenie własnej wartości.

W przypadku bulimii ważna jest również ocena stanu zdrowia. Powtarzające się wymioty i inne zachowania kompensacyjne mogą mieć poważne konsekwencje fizyczne, dlatego wskazana może być współpraca z lekarzem.

Napadowe objadanie się u młodzieży

Zaburzenie z napadami objadania się polega na powtarzających się epizodach, podczas których osoba spożywa dużą ilość jedzenia i doświadcza poczucia utraty kontroli, ale nie występują po nich zachowania kompensacyjne.

Nastolatek może jeść bardzo szybko, mimo że nie odczuwa głodu, kontynuować jedzenie aż do nieprzyjemnego przepełnienia albo sięgać po jedzenie przede wszystkim wtedy, gdy doświadcza silnych emocji.

Po napadzie często pojawia się wstyd, poczucie winy lub przekonanie, że „znowu się nie udało”. Młoda osoba może następnie próbować ograniczać jedzenie, co paradoksalnie może zwiększać ryzyko kolejnego napadu.

Istotne jest również to, że problem nie zawsze jest łatwy do zauważenia przez rodziców. Nastolatek może jeść w samotności, kupować jedzenie poza domem lub ukrywać opakowania.

Napadowe objadanie się – terapia młodzieży

Napadowe objadanie się terapia powinna koncentrować się na zrozumieniu funkcji, jaką pełni jedzenie w nadmiarze. Wspólnie z terapeutą można analizować sytuacje poprzedzające napady oraz emocje, które pojawiają się przed i po nich. Osoby cierpiące na to zaburzenie mogą np. potrzebować ukojenia, ale nie potrafić uzyskać tego w relacji z drugą osobą. Mogą bardzo kontrolować swoje potrzeby przez cały dzień, bo mają poczucie, że ich potrzeby nie byłyby dobrze przyjęte w szkole czy w gronie znajomych, a wieczorem gdy nikt nie widzi, próbować zrekompensować pomijanie siebie przez cały dzień (tzw. najeść się na zapas). Problem ten może mieć bardzo różne podłoże, a powyższe możliwości zostały podane w celu zobrazowania jak odległa może być przyczyna tych objawów.

Praca może obejmować również:

rozpoznawanie napięcia emocjonalnego,
rozwijanie umiejętności regulowania emocji,
pracę nad poczuciem własnej wartości,
zmniejszanie poczucia winy i wstydu,
analizowanie przekonań dotyczących jedzenia,
budowanie bardziej stabilnego sposobu odżywiania,
poprawę relacji z własnym ciałem.

Ważne jest, aby terapia nie koncentrowała się wyłącznie na masie ciała. Celem powinno być przede wszystkim zmniejszenie cierpienia psychicznego poprzez pracę nad mechanizmami, które wywołują przymus napadowego objadania się.

Dlaczego młodzież może rozwijać zaburzenia odżywiania?

Nie ma jednej przyczyny odpowiedzialnej za wszystkie zaburzenia jedzenia. Najczęściej mamy do czynienia ze współwystępowaniem wielu czynników.

Znaczenie mogą mieć predyspozycje indywidualne o biologicznym podłożu, cechy osobowości, doświadczenia rodzinne, trudności rówieśnicze, presja dotycząca wyglądu, problemy z poczuciem własnej wartości.

Szczególnie podatnym okresem w życiu człowieka na problemy z odżywianiem jest okres dojrzewania. Ciało nastolatka naturalnie się zmienia, co dla części młodych osób może być źródłem niepewności i niezadowolenia. Jednocześnie media społecznościowe mogą wzmacniać przekonanie, że istnieje jeden właściwy typ sylwetki.

Nie oznacza to jednak, że media społecznościowe są prostą przyczyną zaburzeń odżywiania. Mogą natomiast być jednym z elementów środowiska, w którym młoda osoba konfrontuje się z presją wyglądu, porównywaniem się i nierealistycznymi standardami.

Psychoterapia zaburzeń jedzenia u młodzieży – jak może wyglądać?

Pierwsze spotkania mają przede wszystkim służyć zrozumieniu sytuacji młodej osoby z jej perspektywy oraz z perspektywy rodziców. Terapeuta rozmawia zarówno z nastolatkiem, jak i z rodzicami lub opiekunami.

W terapii ważne jest stworzenie przestrzeni, w której młody człowiek może mówić o swoich doświadczeniach bez poczucia, że jest oceniany.

Jest to szczególnie istotne, ponieważ nastolatek może nie chcieć rozpocząć terapii. Może uważać, że problem nie istnieje, albo obawiać się, że rodzice i psychoterapeuta będą próbowali odebrać mu kontrolę nad jedzeniem.

Dlatego terapia zaburzeń jedzenia u młodzieży powinna być prowadzona z uwzględnieniem jej wieku, poziomu dojrzałości oraz indywidualnych potrzeb.

Psychoterapeuta może pracować między innymi nad:

Emocjami

Nastolatek może uczyć się rozpoznawać i nazywać emocje oraz rozwijać sposoby radzenia sobie z nimi, które nie wymagają kontrolowania jedzenia lub objadania się.

Obrazem własnego ciała

Istotne jest stopniowe oddzielanie poczucia własnej wartości od wyglądu i masy ciała.

Poczuciem własnej wartości

Jeżeli młoda osoba uważa, że jej wartość zależy przede wszystkim od wyglądu, wyników w nauce, osiągnięć sportowych lub akceptacji innych, terapia może pomóc poszerzyć sposób postrzegania siebie.

Perfekcjonizmem

Nadmierne wymagania wobec siebie mogą powodować przewlekłe napięcie. Praca terapeutyczna może dotyczyć bardziej elastycznego podejścia do własnych błędów, ograniczeń i niepowodzeń.

Relacjami rodzinnymi

W niektórych przypadkach ważnym elementem terapii jest poprawa komunikacji pomiędzy nastolatkiem a rodzicami. Chodzi nie o poszukiwanie winnego, lecz o stworzenie warunków sprzyjających zdrowieniu.

Czy rodzice powinni uczestniczyć w terapii?

W przypadku zaburzeń odżywiania u młodzieży udział rodziców może mieć bardzo duże znaczenie. Rodzice mogą pomóc w obserwowaniu niepokojących zmian, wspierać proces leczenia i współpracować ze specjalistami.

Jednocześnie nastolatek potrzebuje również przestrzeni do rozmowy o sprawach, o których nie zawsze chce mówić przy rodzicach. Dlatego też treści poruszane z nastolatkiem są objęte tajemnicą i bez jego zgody, rodzic nie ma do nich dostępu.

Zakres udziału rodziny powinien być dostosowany do wieku młodej osoby, rodzaju problemu i konkretnej sytuacji. W psychoterapii psychodynamicznej rola rodziców ogranicza się przede wszystkim do wspierania nastolatka w procesie zdrowienia i przedstawienia przez nich ich sposobu widzenia funkcjonowania nastolatka.

Kiedy rodzic powinien zareagować?

Nie warto czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Wczesna konsultacja może pomóc ustalić, czy obserwowane zachowania rzeczywiście wskazują na zaburzenie i jaka forma pomocy będzie odpowiednia.

Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuacje, gdy nastolatek:

zaczyna regularnie pomijać posiłki,
nagle eliminuje dużą liczbę produktów,
intensywnie kontroluje kaloryczność jedzenia,
bardzo często komentuje swoją wagę lub wygląd,
zaczyna nadmiernie ćwiczyć,
unika wspólnych posiłków,
korzysta z łazienki bezpośrednio po jedzeniu,
zaczyna jeść duże ilości jedzenia w ukryciu,
staje się coraz bardziej drażliwy lub wycofany,
szybko traci masę ciała,
doświadcza omdleń, osłabienia lub innych niepokojących objawów fizycznych,
coraz bardziej podporządkowuje swoje życie jedzeniu i wyglądowi.

Co więcej, nawet jeśli rodzic nie ma pewności, czy problem można określić mianem zaburzenia odżywiania, warto skonsultować swoje obawy ze specjalistą.

Psychoterapeuta Katowice – pomoc młodzieży z zaburzeniami jedzenia

Rodzic poszukujący pomocy dla nastolatka może wpisać w wyszukiwarkę hasło psychoterapeuta Katowice, zwłaszcza gdy zależy mu na konsultacji u specjalisty pracującego z młodzieżą.

W przypadku zaburzeń odżywiania warto zwrócić uwagę na doświadczenie terapeuty w pracy z młodymi osobami oraz znajomość problematyki anoreksji, bulimii i napadowego objadania się.

Ważne jest również rozpoznanie sytuacji, w których potrzebna jest dodatkowo pomoc lekarza lub psychiatry. Zaburzenia odżywiania mogą mieć konsekwencje dla zdrowia fizycznego, dlatego psychoterapia powinna być elementem odpowiednio dobranego planu pomocy.

Pierwsza konsultacja może służyć przede wszystkim ocenie sytuacji. Nie zawsze oznacza to konieczność natychmiastowego rozpoczęcia długotrwałej terapii. Spotkanie pozwala porozmawiać o trudnościach i ustalić, jakie dalsze kroki mogą być najbardziej odpowiednie.

Najczęściej zadawane pytania – zaburzenia jedzenia u młodzieży

Czy nastolatek może mieć anoreksję, jeśli nie jest bardzo szczupły?

Tak. Wygląd i masa ciała nie są wystarczające do wykluczenia zaburzenia odżywiania. Istotne są również zachowania związane z jedzeniem, sposób postrzegania własnego ciała i stan psychiczny młodej osoby.

Czy anoreksja u nastolatka wymaga psychoterapii?

Psychoterapia jest ważnym elementem leczenia anoreksji, ale w zależności od stanu zdrowia może być potrzebna również opieka lekarza. U młodzieży szczególne znaczenie ma monitorowanie zdrowia fizycznego oraz odpowiednie wsparcie rodziny.

Na czym polega bulimia terapia u młodzieży?

Bulimia terapia może obejmować pracę nad cyklem ograniczania jedzenia, napadów objadania się i zachowań kompensacyjnych. Ważne jest również rozpoznanie emocji oraz przekonań związanych z jedzeniem, wyglądem i poczuciem własnej wartości.

Czy napadowe objadanie się u nastolatka można leczyć?

Tak. Napadowe objadanie się terapia może pomagać w rozpoznaniu emocjonalnych i behawioralnych mechanizmów napadów oraz rozwijaniu bardziej skutecznych sposobów radzenia sobie z napięciem.

Czy rodzice są odpowiedzialni za zaburzenia jedzenia dziecka?

Nie można wskazać jednej przyczyny zaburzeń odżywiania. Ich rozwój może być związany z wieloma czynnikami. Jednocześnie rodzice mogą odgrywać bardzo ważną rolę we wspieraniu dziecka podczas leczenia.

Czy psychoterapia może pomóc, jeśli nastolatek nie chce się leczyć?

Brak gotowości do terapii jest częstym problemem w przypadku zaburzeń odżywiania. W takiej sytuacji warto skonsultować się ze specjalistą również jako rodzic. Można wtedy omówić sposób rozmowy z młodą osobą i ustalić, jak reagować na niepokojące objawy.

Zaburzenia jedzenia u młodzieży – im wcześniej pojawi się pomoc, tym lepiej

Zaburzenia jedzenia mogą stopniowo przejmować coraz większą kontrolę nad życiem młodego człowieka. Początkowo może być to tylko ograniczanie określonych produktów, większa koncentracja na wyglądzie albo pojedyncze epizody objadania się. Z czasem jednak zachowania mogą stać się coraz bardziej sztywne i trudniejsze do samodzielnego przerwania.

Dlatego zaburzenia jedzenia terapia u młodzieży powinna obejmować nie tylko zmianę zachowań związanych z jedzeniem, ale również pracę nad emocjami, poczuciem własnej wartości, obrazem własnego ciała i relacjami z innymi osobami.

Terapia zaburzeń jedzenia nie powinna być rozumiana jako próba zmuszenia nastolatka do określonego sposobu odżywiania. Jej celem jest zrozumienie mechanizmu problemu, zwiększenie bezpieczeństwa młodej osoby oraz stopniowe rozwijanie zdrowszych sposobów radzenia sobie z emocjami i trudnymi sytuacjami.

W przypadku anoreksji, bulimii i napadowego objadania się pomoc jest możliwa. Najważniejsze jest jednak, aby nie czekać na moment, w którym problem stanie się skrajnie nasilony. Rozmowa z psychoterapeutą, lekarzem lub innym odpowiednim specjalistą może być pierwszym krokiem do właściwego rozpoznania trudności i rozpoczęcia leczenia.

Jeżeli zauważasz u nastolatka niepokojące zmiany związane z jedzeniem, wyglądem, masą ciała lub zachowaniami kompensacyjnymi, warto potraktować je poważnie. Wczesna reakcja nie oznacza przesadnej ingerencji w życie młodej osoby – może natomiast stworzyć szansę na uzyskanie profesjonalnej pomocy, zanim zaburzenie zacznie w jeszcze większym stopniu wpływać na jej zdrowie i rozwój.