Zaburzenia jedzenia

Zaburzenia jedzenia – psychoterapia. Na czym polega terapia i kiedy warto szukać pomocy?

Zaburzenia jedzenia to problemy, w których sposób odżywiania zaczyna być silnie związany z emocjami, obrazem własnego ciała, poczuciem własnej wartości oraz sposobem radzenia sobie z napięciem. Nie są one po prostu „złym nawykiem żywieniowym” ani kwestią braku silnej woli. Mogą znacząco wpływać zarówno na zdrowie psychiczne, jak i fizyczne, relacje z innymi osobami oraz codzienne funkcjonowanie.

Do najczęściej rozpoznawanych zaburzeń odżywiania należą anoreksja, bulimia oraz zaburzenie z napadami objadania się. Istnieją również inne formy zaburzeń jedzenia, których objawy nie zawsze odpowiadają dokładnie jednemu z tych rozpoznań. Co ważne, nasilenie problemu nie powinno być oceniane wyłącznie na podstawie masy ciała. Zaburzenie może występować również u osoby, której wygląd lub masa ciała nie wzbudzają podejrzeń otoczenia, a także u takich, u których wskaźnik masy ciała BMI jest w normie.

Dlatego zaburzenia jedzenia terapia powinna uwzględniać nie tylko samo jedzenie, ale także psychologiczne mechanizmy podtrzymujące problem. W zależności od rodzaju zaburzenia, jego nasilenia i indywidualnej sytuacji pacjenta pomoc może obejmować psychoterapię, opiekę psychiatryczną lub współpracę z dietetykiem.

zaburzenia jedzenia dorosłych

Czym są zaburzenia jedzenia?

Zaburzenia jedzenia obejmują różne trudności związane z odżywianiem, masą ciała, wyglądem sylwetki i sposobem przeżywania własnego ciała. Jedzenie może stać się sposobem kontrolowania emocji, redukowania napięcia, karania siebie, uzyskiwania poczucia kontroli albo chwilowego odcinania się od trudnych doświadczeń.

Jednocześnie mechanizm zaburzenia może być bardzo indywidualny. U jednej osoby podstawowym problemem będzie silna potrzeba kontroli i lęk przed przybraniem na wadze, u innej impulsywne objadanie się podczas napięcia emocjonalnego, a u jeszcze innej naprzemienne ograniczanie jedzenia i utrata kontroli nad jego ilością.

Z tego powodu terapia zaburzeń jedzenia nie może sprowadzać się jedynie do zajmowania się dietą pacjenta. Samo przekazanie informacji o zdrowym odżywianiu jest ważne, ale nie rozwiązuje problemu. Konieczne jest zrozumienie psychologicznej przyczyny zaburzenia i rozwiązanie konfliktów wewnętrznych, by sposób odżywiania mógł wrócić do zdrowej normy. W przypadku niektórych przypadków potrzebna jest również regularna kontrola stanu zdrowia przez lekarza.

Anoreksja – kiedy kontrola jedzenia zaczyna przejmować kontrolę nad życiem?

Anoreksja jest zaburzeniem, w którym pojawia się silne ograniczanie przyjmowania pokarmów, obawa przed zwiększeniem masy ciała oraz zaburzenia sposobu postrzegania własnego ciała. Osoba może postrzegać siebie jako „zbyt dużą”, mimo że jej masa ciała jest znacząco obniżona.

Warto jednak podkreślić, że anoreksji nie można rozpoznać wyłącznie na podstawie wyglądu. Nie każda osoba z zaburzeniem odżywiania jest skrajnie szczupła, dlatego koncentracja wyłącznie na masie ciała może prowadzić do przeoczenia problemu.

W codziennym funkcjonowaniu mogą pojawiać się między innymi:

coraz większe ograniczanie ilości spożywanego jedzenia,
silny lęk przed przybraniem na wadze,
nadmierna koncentracja na masie ciała i wyglądzie,
unikanie niektórych produktów,
nadmierna aktywność fizyczna,
poczucie winy związane z jedzeniem,
wycofywanie się z sytuacji społecznych związanych z posiłkami,
ukrywanie rzeczywistych zachowań związanych z jedzeniem.

Anoreksja – terapia

Anoreksja terapia wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ zaburzenie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, a nawet śmierci. W przypadku znacznego niedożywienia sama psychoterapia ambulatoryjna może nie być wystarczająca. Potrzebna może być współpraca z lekarzem psychiatrą, dietetykiem lub specjalistycznym zespołem zajmującym się zaburzeniami odżywiania.

Psychoterapia może natomiast pomagać w rozumieniu mechanizmów odpowiedzialnych za utrzymywanie zaburzenia. Praca terapeutyczna może dotyczyć między innymi lęku, potrzeby kontroli, perfekcjonizmu, poczucia własnej wartości, relacji z własnym ciałem, trudności w wyrażaniu emocji oraz sposobów reagowania na stres.

Bulimia – cykl objadania się i zachowań kompensacyjnych

Bulimia charakteryzuje się powtarzającymi się epizodami objadania się, którym towarzyszy poczucie utraty kontroli nad jedzeniem. Po takim epizodzie pojawiają się zachowania mające „zrekompensować” spożycie pokarmu.

Mogą to być między innymi prowokowanie wymiotów, okresowe głodówki, stosowanie środków o działaniu przeczyszczającym czy nadmierne ćwiczenia fizyczne. Charakterystyczne może być również silne zaabsorbowanie masą ciała i wyglądem.

U osoby cierpiącej na bulimię często pojawia się powtarzalność cyklu zachowań. Najpierw osoba ogranicza jedzenie, co powoduje wzrost napięcia oraz coraz silniejsze uczucie głodu. Osoba ta, aby wyregulować napięcie objada się. Po akcie objadania się przeżywa poczucie winy za to, że dopuściła do objedzenia się i pojawia się też często lęk przed tym jak teraz będzie wyglądać, że przytyje itp. Sięga więc po metody, które miałyby naprawić czyn, którego dokonała, czyli zachowania kompensacyjne. Po nich postanawia znowu trzymać się restrykcyjnie ograniczania jedzenia i potem cały cykl się powtarza niczym błędne koło.

Bulimia – terapia

Bulimia terapia powinna uwzględniać zarówno zachowania związane z jedzeniem, jak i emocjonalne mechanizmy, które je podtrzymują. W terapii istotna jest relacja, w której można dzielić się z terapeutą prawdą odnośnie zachowań bulimicznych. Ważna jest między innymi praca nad rozwijaniem możliwości przeżywania emocji bez konieczności natychmiastowego odreagowania ich w działaniu. Psychoterapeuta dąży z pacjentem do odkrywania do czego są mu potrzebne bulimiczne zachowania i szuka innych, zdrowych sposobów realizacji potrzeb przez pacjenta. Podczas terapii pracuje się nad poczuciem wartości, by samoocena nie była tak zależna od wyglądu zewnętrznego.

Pomoc psychoterapeutyczna może również obejmować pracę nad wstydem i poczuciem winy. Są one szczególnie istotne, ponieważ osoba doświadczająca bulimii często ukrywa problem przed bliskimi, a wielokrotne nieudane próby samodzielnego przerwania cyklu mogą dodatkowo obniżać poczucie własnej wartości.

W zależności od sytuacji leczenie może być uzupełnione o pomoc dietetyczną lub psychiatryczną.

Napadowe objadanie się – kiedy jedzenie staje się sposobem regulowania emocji?

Zaburzenie z napadami objadania się polega na powtarzających się epizodach, podczas których osoba spożywa dużą ilość jedzenia i ma poczucie utraty kontroli nad tym, co oraz ile je.

Napadom często towarzyszą:

jedzenie znacznie szybsze niż zwykle,
jedzenie mimo braku fizycznego głodu,
jedzenie aż do nieprzyjemnego przepełnienia,
jedzenie w samotności lub ukryciu,
wstyd, poczucie winy albo silny dyskomfort po napadzie.

W odróżnieniu od bulimii, po napadzie objadania się nie musi dochodzić do regularnych zachowań kompensacyjnych.

Napadowe objadanie się – terapia

Napadowe objadanie się terapia koncentruje się między innymi na rozpoznaniu mechanizmu napadów i sytuacji, które je poprzedzają. Istotne może być ustalenie, czy jedzenie pełni funkcję sposobu radzenia sobie z napięciem, samotnością, złością, smutkiem, przeciążeniem lub innymi trudnymi emocjami.

Ważnym elementem terapii może być również przyjrzenie się przekonaniom dotyczącym jedzenia, własnego ciała i kontroli. Pomocne jest stopniowe tworzenie bardziej stabilnego sposobu funkcjonowania, w którym jedzenie nie jest ani źródłem ciągłego lęku, ani podstawowym sposobem regulowania emocji.

W leczeniu zaburzenia z napadami objadania się wykorzystywane są między innymi oddziaływania psychoterapeutyczne w tym psychoterapia psychodynamiczna.

Jak psychoterapia pomaga w zaburzeniach jedzenia?

Psychoterapia nie polega wyłącznie na rozmowie o jedzeniu. W wielu przypadkach jedzenie jest raczej obszarem, w którym ujawniają się głębsze trudności psychologiczne.

Podczas terapii pracuje się m.in. nad:

Rozpoznawaniem emocji

Niektóre osoby mają trudność z rozpoznawaniem własnych stanów emocjonalnych albo z wyrażaniem ich w relacjach. Wtedy jedzenie, ograniczanie jedzenia lub zachowania kompensacyjne mogą pełnić funkcję zastępczego sposobu radzenia sobie z emocjami.

Potrzebą kontroli

W przypadku części osób kontrolowanie jedzenia daje chwilowe poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. Jednocześnie z czasem kontrola może stać się źródłem coraz większego napięcia.

Obrazem własnego ciała

Istotnym elementem terapii może być praca nad sposobem postrzegania własnego ciała oraz przekonaniami dotyczącymi atrakcyjności, wartości i wyglądu.

Poczuciem własnej wartości

Jeżeli poczucie własnej wartości jest niemal całkowicie uzależnione od wyglądu, masy ciała lub przestrzegania określonych zasad żywieniowych, każda sytuacja odbiegająca od tych zasad może wywoływać silne emocje.

Perfekcjonizmem i wysokimi wymaganiami wobec siebie

U części osób występuje silna potrzeba bycia „wystarczająco dobrym” w wielu obszarach życia. Terapia może pomagać w rozpoznawaniu nierealistycznych standardów i sposobów reagowania na niepowodzenia.

Relacjami z innymi osobami

Trudności w relacjach, lęk przed oceną, problemy z wyznaczaniem granic czy poczucie osamotnienia mogą wpływać na sposób funkcjonowania związany z jedzeniem. Dlatego ważną częścią terapii jest przyjrzenie się relacjom i doświadczeniom interpersonalnym.

Czy psychoterapia zaburzeń odżywiania wystarczy?

Zaburzenia odżywiania mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu, dlatego leczenie powinno być dostosowane do stanu zdrowia konkretnej osoby. Przy poważnym niedożywieniu, gwałtownym pogarszaniu się stanu fizycznego lub innych niepokojących objawach konieczna może być pilna konsultacja lekarska a nawet pobyt w ośrodku leczenia całodobowego.

Psychoterapeuta jest ważną częścią zespołu pomagającego osobie z zaburzeniem odżywiania, ale nie powinien zastępować lekarza w sytuacjach wymagających medycznej oceny stanu zdrowia.

Jak wygląda terapia zaburzeń odżywiania?

Pierwsze spotkania służą przede wszystkim poznaniu sytuacji osoby zgłaszającej się po pomoc. Terapeuta może pytać o sposób odżywiania, emocje, relacje z ludźmi, obraz własnego ciała, historię trudności oraz sytuacje, w których objawy się nasilają.

Nie chodzi jednak o ocenianie pacjenta ani o zawstydzanie go z powodu zachowań związanych z jedzeniem.

Następnie wspólnie ustala się obszary wymagające pracy. W zależności od problemu terapia może koncentrować się bardziej na aktualnych zachowaniach i sposobach ich zmiany albo na głębszym rozumieniu emocjonalnych i relacyjnych mechanizmów zaburzenia.

Ważnym elementem procesu terapeutycznego jest również stworzenie relacji, w której można bezpiecznie mówić o doświadczeniach, które wcześniej były ukrywane przed innymi.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Nie należy czekać, aż objawy osiągną bardzo duże nasilenie. Wczesne rozpoznanie problemu i rozpoczęcie odpowiedniej pomocy może ułatwić proces zdrowienia.

Warto rozważyć konsultację, jeśli:

myśli o jedzeniu, masie ciała lub wyglądzie zajmują bardzo dużą część dnia,
jedzenie wywołuje silny lęk albo poczucie winy,
regularnie ograniczasz jedzenie mimo głodu,
zdarzają Ci się napady objadania się,
po jedzeniu pojawiają się zachowania kompensacyjne,
jedzenie stało się sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami,
unikasz spotkań lub sytuacji społecznych z powodu jedzenia,
ukrywasz przed bliskimi swoje zachowania związane z jedzeniem,
Twoje poczucie własnej wartości w dużej mierze zależy od wyglądu lub masy ciała.

Co więcej, pomoc może być potrzebna również wtedy, gdy osoba sama nie jest pewna, czy jej zachowania można nazwać zaburzeniem. Konsultacja psychoterapeutyczna może być właśnie przestrzenią do uporządkowania tych wątpliwości.

Psychoterapeuta Katowice – kiedy warto poszukać specjalistycznej pomocy?

Jeżeli szukasz pomocy w związku z trudnościami dotyczącymi odżywiania, warto wybrać specjalistę, który ma doświadczenie w pracy z zaburzeniami odżywiania. Znaczenie ma nie tylko znajomość konkretnej metody psychoterapii, lecz także umiejętność rozpoznania sytuacji wymagających współpracy z lekarzem lub dietetykiem.

Osoba wpisująca w wyszukiwarkę hasło psychoterapeuta Katowice może poszukiwać zarówno terapii anoreksji, bulimii, napadowego objadania się, jak i pomocy w sytuacji, gdy problem nie został jeszcze jednoznacznie rozpoznany.

Pierwsza konsultacja nie musi oznaczać natychmiastowego rozpoczęcia długoterminowej terapii. Może być okazją do omówienia trudności, określenia potrzeb oraz zastanowienia się, jaki rodzaj pomocy będzie najbardziej odpowiedni.

Najczęściej zadawane pytania – zaburzenia jedzenia i psychoterapia

Czy zaburzenia jedzenia można leczyć psychoterapią?

Tak. Psychoterapia jest ważnym elementem leczenia wielu zaburzeń odżywiania. Jej zakres i forma zależą między innymi od rodzaju zaburzenia, jego nasilenia, wieku pacjenta oraz współwystępujących problemów. W niektórych sytuacjach konieczne jest połączenie psychoterapii z opieką medyczną i/lub dietetyczną.

Czy terapia zaburzeń jedzenia jest tylko dla osób bardzo szczupłych lub otyłych?

Nie. Zaburzenia odżywiania nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie wyglądu lub masy ciała. Prawidłowa masa ciała nie wyklucza zaburzeń odżywiania. Istotne są zachowania związane z jedzeniem, myśli, emocje oraz wpływ problemu na codzienne funkcjonowanie.

Czy anoreksję można leczyć psychoterapią?

Tak, psychoterapia jest jednym z podstawowych elementów leczenia anoreksji. Jednocześnie w przypadku istotnego niedożywienia konieczna jest również ocena i monitorowanie stanu fizycznego. W ciężkich przypadkach może być potrzebne leczenie szpitalne.

Czy bulimia wymaga terapii?

Tak. Bulimia jest poważnym zaburzeniem psychicznym i warto szukać profesjonalnej pomocy nawet wtedy, gdy objawy nie występują codziennie. Leczenie może obejmować psychoterapię, a w zależności od sytuacji także konsultację lekarską, psychiatryczną i dietetyczną.

Czy napadowe objadanie się jest zaburzeniem odżywiania?

Tak. Powtarzające się epizody objadania się połączone z poczuciem utraty kontroli mogą wskazywać na zaburzenie z napadami objadania się. Warto skonsultować problem ze specjalistą, szczególnie jeśli jedzenie stało się podstawowym sposobem radzenia sobie z emocjami.

Czy psychoterapia zaburzeń jedzenia oznacza dietę?

Nie. Psychoterapia koncentruje się przede wszystkim na psychologicznych mechanizmach problemu. W zależności od rodzaju zaburzenia leczenie może jednak obejmować również wsparcie żywieniowe. Samo jednak planowanie posiłków nie zastępuje psychoterapii.

Zaburzenia jedzenia – pomoc, która uwzględnia człowieka, nie tylko objawy

Zaburzenia jedzenia mogą przez długi czas pozostawać ukryte. Czasem osoba sama nie dostrzega, jak bardzo jej życie zostało podporządkowane jedzeniu, kontroli masy ciała lub wyglądu. Innym razem problem jest widoczny, ale towarzyszący mu wstyd i lęk przed oceną utrudniają poproszenie o pomoc.

Dlatego terapia zaburzeń jedzenia powinna być prowadzona w sposób indywidualnie dopasowany do osoby. Celem nie jest jedynie zmiana określonego zachowania, lecz stopniowe zrozumienie mechanizmu problemu i rozwijanie zdrowszych sposobów radzenia sobie z emocjami, napięciem oraz relacjami z ludźmi.

W przypadku anoreksji, bulimii czy napadowego objadania się warto pamiętać, że pomoc jest możliwa, a rozpoczęcie terapii nie oznacza porażki. Przeciwnie – może być pierwszym krokiem do odzyskania większej swobody w relacji z jedzeniem, własnym ciałem i samym sobą.

Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby zaburzenie odżywiania, nie warto czekać na dalsze pogorszenie sytuacji. Konsultacja z psychoterapeutą pozwala lepiej ocenić problem i ustalić, jaka forma pomocy będzie w danym przypadku najbardziej odpowiednia.