11 . lis 2026 | by Aleksandra Kral
Lęk po zamachu w Krakowie. Dlaczego tracimy poczucie bezpieczeństwa i jak je odzyskać?
7 listopada 2026 r. na Rynku Głównym w Krakowie doszło do tragicznego zamachu, w którym zginęło sześć osób, a kilkanaście zostało rannych. To wydarzenie poruszyło nie tylko mieszkańców Krakowa, ale także ludzi, którzy znajdowali się wtedy setki kilometrów od miejsca tragedii.
Gdy coś przychodzi tak nagle i nieprzewidywalnie, gdy dzieje się w miejscu, w którym nie raz spędzaliśmy czas wolny spacerując z przyjemnością, gdy widzimy, że spotkanie ze znajomymi czy wyjście do restauracji może nieoczekiwanie zamienić się w walkę o życie, wiele osób zadaje sobie pytanie: czy gdziekolwiek można jeszcze czuć się bezpiecznie?
Dlaczego zamach budzi w nas silny lęk?
Na co dzień funkcjonujemy w dość poukładany i przewidywalny sposób. Zakładamy, że kiedy wychodzimy z domu to bezpiecznie dotrzemy do miejsca pracy, nasze dzieci spokojnie dotrą do szkoły, będziemy realizować swoje założone plany, a potem znowu spotkamy się w domu.
Oczywiście wiemy, że zdarzają się wypadki, choroby, przemoc czy nagłe tragedie, jednak ta wiedza zazwyczaj nie zaburza nam spokoju w codziennym życiu. Potrafimy odsunąć od siebie myśli o zagrożeniu na tyle, by swobodnie funkcjonować. Gdybyśmy bowiem koncentrowali się stale na tym, co mogłoby niebezpiecznego nam się przydarzyć, trudno byłoby podejmować jakiekolwiek działania. Jednak taka sytuacja jak zamach w miejscu publicznym może gwałtownie naruszyć to poczucie przewidywalności. Nagle okazuje się, że coś, co wydawało nam się odległe lub mało prawdopodobne, wydarza się tak blisko. W dobrze znanym nam miejscu pełnym ludzi, turystów, tętniącym życiem. Co gorsza, pojawia się świadomość, że to mogłoby spotkać każdego z nas, przypadkowych ludzi. I właśnie ta myśl, że nagle, że to mógł być każdy, ta identyfikacja może sprawiać, że przeżywamy to wydarzenie już nie jako ktoś gdzieś, ale bardzo osobiście.
Czego właściwie się boimy – zagrożenia, a może własnej bezradności?
Lęk jest naturalną reakcją organizmu na zagrożenie. Mobilizuje do działania, zwiększa czujność i pomaga ochronić życie. Jednak w przypadku takiego wydarzenia jak zamach pojawia się coś poza lękiem. Konfrontujemy się ze świadomością, że nie nad wszystkim mamy kontrolę. Możemy być ostrożni, odpowiedzialnie podchodzić do codziennego życia i starać się chronić przed niebezpieczeństwem, ale nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkiego i zabezpieczyć się całkowicie ani swoich bliskich na zagrażające sytuacje. Taka konfrontacja z tym, że nie można przewidzieć wszystkiego oraz że życie bywa czasem brutalnie nieprzewidywalnie jest dla wielu z nas przerażająca. To też konfrontacja z tym, że ludzie są śmiertelni, że życie nie jest nieskończone, o czym często na co dzień niejednokrotnie chcemy zapomnieć.
Dla wielu osób szczególnie trudne po tej tragedii może być doświadczanie swojej bezradności. Zaczynają więc bardziej śledzić wiadomości, zastanawiać się czy może dojść do kolejnej takiej sytuacji, rozważać scenariusze jak się od tego uchronić. To daje pozornie poczucie większej kontroli, ale w rzeczywistości takie ciągłe analizowanie i bycie w tych tematach zagrożenia wzmaga napięcie i sprawia, że świat zaczyna być przeżywany jako coraz mniej bezpieczny. Więc paradoksalnie: chcemy uzyskać pewność, że nic złego się nie wydarzy, a doprowadzamy do sytuacji, gdy zaczynamy dostrzegać coraz więcej potencjalnych niebezpieczeństw.
Warto mieć na uwadze, że całkowita pewność nigdy nie była i nie będzie możliwa. Dobrze wiedzieć jak się zachować w przypadku zagrożenia – to uspokaja, ale zbyt wnikliwe wgłębianie się w temat i ciągłe analizy raczej nasilą lęk.
Dlaczego każdy z nas reaguje inaczej?
To samo wydarzenie może wywołać bardzo różne reakcje u różnych osób. Warto mieć to na uwadze, że nasze przeżywanie jest czymś indywidualnym, nie ma jednego schematu. Ktoś będzie odczuwał smutek i współczucie dla bliskich ofiar, ale stosunkowo szybko powróci do codziennych aktywności. Kto inny będzie odczuwać silne napięcie, trudności ze snem, lęk przed wychodzeniem z domu czy pojawianiem się w miejscach dużych skupisk ludzi. Jeszcze ktoś może sprawdzać wielokrotnie czy ma zamknięte drzwi domu albo dzwonić do bliskich i upewniać się, że są bezpieczni. Nie oznacza to, że ktoś jest silniejszy, ktoś słabszy. Znaczenie tu może mieć wiele czynników, np. wcześniejsze doświadczenia, aktualna sytuacja życiowa, indywidualna podatność na stres, dostępne wsparcie.
Z perspektywy psychodynamicznej interesujące wydaje się, jakie to wydarzenie ma znaczenie w wewnętrznym świecie danego człowieka. Każdy z nas ma własne doświadczenia związane z bezpieczeństwem, z byciem zależnym od innych, z przewidywalnością otoczenia. Każdy też inne ma poczucie wpływu na własne życie. Jeżeli w przeszłości ktoś czuł się bezradny, opuszczony przez bliskich czy w jakimś zagrożeniu to takie wydarzenie może uruchomić w nim wspomnienia czy odczucia związane z tamtymi doświadczeniami. To nie musi odbywać się w sposób świadomy. Świadomie można wiedzieć, że jesteśmy w bezpiecznym miejscu, a mimo to odczuwać silny lęk lub doświadczać reakcji z ciała. W psychoterapii istotne jest by przyglądać się i próbować zrozumieć, dlaczego dana osoba, w tym momencie swojego życia, doświadcza tej sytuacji w taki sposób.
A co gdy zagrożenie mija, a lęk pozostaje?
Po tak tragicznych wydarzeniach jak zamach niektóre osoby mogą odczuwać przez pewien czas zwiększoną czujność, napięcie, trudności ze snem czy ogólne rozdrażnienie. Mogą pojawiać się niechciane obrazy związane z obejrzanymi, drastycznymi materiałami, potrzeba unikania miejsc, które kojarzą się z tragedią czy obawy o bezpieczeństwo bliskich. Warto pamiętać, że samo zaobserwowanie u siebie takich objawów nie oznacza jeszcze poważnego problemu. Większość wczesnych reakcji stresowych stopniowo słabnie, szczególnie gdy człowiek może odzyskać codzienny rytm życia i ma wsparcie bliskich. Nie ma jednego prawidłowego sposobu reakcji na tragiczne wydarzenie. Dlatego też nie warto oceniać swoich reakcji czy wymagać od siebie czy innych jakiegoś konkretnego czy innego sposobu przeżywania.
Jak radzić sobie z lękiem po zamachu?
Ważne, by pamiętać, że naturalnym jest, że doświadczamy trudnych emocji w odpowiedzi na trudne wydarzenie. Lęk jest więc naturalną reakcją, choć nie zawsze i nie u każdego się pojawi. Pomocnym będzie ograniczenie śledzenia wiadomości, w szczególności oglądania drastycznych materiałów i wielokrotnego analizowania przebiegu wydarzenia. Kilka minut dziennie w zupełności wystarczy, by być na bieżąco. Ważne by obserwować w sobie czy sięganie po śledzenie informacji pojawia się z potrzeby uspokojenia się czy uzyskania rzetelnych informacji. Pierwsze może prowadzić do nasilania lęku, drugie pozwala nam uzyskać orientację w rzeczywistości. Powrót do codziennych aktywności – spotkania z bliskimi, zwyczajne obowiązki, odpoczynek, stałego rytmu jest czymś, co mocno wpływa na regulację napięcia. Nie chodzi o udawanie, że nic się nie stało, czy ignorancję, ale poczucie, że życie toczy się dalej i ma ono wiele wymiarów. Można przeżywać emocje związane z tragedią i jednocześnie też inne, związane np. z tym, co dzieje się w naszym życiu poza tym. Jeżeli po wydarzeniu pojawiła się obawa przed wychodzeniem z domu czy przebywaniem w miejscach dużych skupisk ludzi, warto stopniowo, wracać do codziennych aktywności. Tempo należy dostosować do własnych możliwości, ale ważne by nie unikać miejsc, gdzie wcześniej, przed tragedią, pojawialiśmy się chętnie. Długotrwałe unikanie tego, co wywołuje lęk może sprawiać, że lęk będzie się nasilał i będzie miał wpływ na ograniczanie naszego życia. Można też przyjrzeć się temu, co konkretnie wywołuje w nas lęk. Czy przeraża nas nagła utrata bliskiej osoby, a może nasza bezradność? Czy myśl o tym, że nasze życie ma swój limit i jak bardzo byśmy tego nie kontrolowali to nie mamy na to wpływu?
Kiedy warto skorzystać z pomocy psychoterapeuty?
Nie każda reakcja lękowa wymaga psychoterapii. Wiele osób odzyskuje równowagę dzięki wsparciu osób bliskich, z czasem, poprzez powrót do codziennych aktywności. Jeżeli jednak lęk jest bardzo nasilony, nie słabnie, pojawiają się trudności ze snem, wpływa na codzienne aktywności jak praca czy spotkania z ludźmi lub prowadzi do ograniczania normalnego funkcjonowania to warto skorzystać z pomocy psychoterapeuty.
Psychoterapia psychodynamiczna może być pomocna w rozumieniu utrzymujących się trudności lękowych, łączeniu ich z wcześniejszymi doświadczeniami, utrwalonymi sposobami reagowania czy też trudnościami w tolerowaniu niepewności. Celem psychoterapii w nurcie psychodynamicznym nie jest wyłącznie usunięcie nieprzyjemnych objawów, ale poznanie ich znaczenia, by móc wyeliminować przyczynę dolegliwości. Czasem bywa także, że lęk, który pojawił się pod wpływem trudnego wydarzenia, staje się okazją do zauważenia trudności istniejących już znacznie wcześniej i przeszkadzających w osiągnięciu życiowej satysfakcji.
Czy można odzyskać poczucie bezpieczeństwa w nieprzewidywalnym świecie?
Może najtrudniejsze w doświadczaniu lęku jest to, że musimy pogodzić się z faktem, że nie jesteśmy w stanie wszystkiego kontrolować. Nie jesteśmy w stanie zagwarantować sobie i bliskim całkowitego bezpieczeństwa. Nie jesteśmy w stanie wszystkiego przewidzieć i wszystkiemu zapobiec. To jednak nie oznacza, że nie mamy dużego wpływu na nasze bezpieczeństwo. Poczucie bezpieczeństwa wzrasta, gdy doświadczamy, że potrafimy radzić sobie także z trudnymi emocjami, korzystać ze wsparcia innych ludzi i odzyskiwać równowagę w obliczu niepewności. Tragedia w Krakowie przypomniała nam o kruchości naszego życia i granicach naszego wpływu na rzeczywistość. Może odzyskiwanie poczucia bezpieczeństwa to nie uzyskanie pewności, że nic złego się nie wydarzy, ale stopniowe godzenie się ze świadomością, że nie wszystko jesteśmy w stanie przewidzieć. I to z jednej strony wzbudza lęk, ale z drugiej pozostawia także miejsce na ciekawość.
________________________________________________________________________________
Jeżeli doświadczasz utrzymującego się lęku, który zaburza Ci codzienne funkcjonowanie – zadzwoń i umów się na konsultację w moim gabinecie w Katowicach.